پزشکان مدتهاست میدانند که چاقی، خطر ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت نوع دو، بیماریهای قلبیعروقی و برخی سرطانها را افزایش میدهد. اما اکنون پژوهشی تازه نشان میدهد فقط میزان اضافهوزن مهم نیست؛ بلکه همچنین زمانی که فرد دچار چاقی میشود، میتواند نقش تعیینکنندهای در سلامت آینده او داشته باشد.
به گزارش زومیت، براساس پژوهش اخیر، افرادی که در اوایل بزرگسالی دچار چاقی میشوند، در مقایسه با کسانی که دیرتر اضافهوزن پیدا میکنند یا اصلاً چاق نمیشوند، بیشتر در معرض خطر مرگ زودرس قرار دارند. به بیان دیگر، بدن انسان هرچه مدت بیشتری تحت فشار ناشی از چاقی قرار بگیرد، احتمال بروز مشکلات جدی سلامتی نیز افزایش پیدا میکند.
به گزارش ساینسآلرت، محققان برای انجام پژوهش از دادههای مربوط به بیش از ۶۰۰هزار نفر استفاده کردند. تنها افرادی وارد مطالعه شدند که بین ۱۷ تا ۶۰ سالگی دستکم سه بار اندازهگیری ثبتشده وزن یا شاخص توده بدنی داشتند. این موضوع به دانشمندان امکان داد تا به پیگیری تغییرات وزن افراد در طول چند دهه بپردازند، نه اینکه فقط وضعیتشان را در یک مقطع زمانی بررسی کنند.
پژوهشگران میگویند بسیاری از مطالعات قبلی تصویری لحظهای از وزن افراد ارائه میکردند، در حالی که وزن بدن در طول زندگی تغییر میکند و همین تغییرات میتواند بر سلامت اثر مهمی داشته باشد. به همین دلیل، بررسی روند افزایش وزن در طول زمان میتواند تصویر دقیقتری از خطرات سلامتی ارائه دهد.
در مطالعه، شروع چاقی زمانی در نظر گرفته شد که شاخص توده بدنی یا BMI فرد برای نخستین بار به ۳۰ یا بیشتر برسد. شاخص توده بدنی از تقسیم وزن بر مجذور قد محاسبه میشود و سالهاست بهعنوان یکی از معیارهای رایج برای ارزیابی چاقی استفاده میشود. البته دانشمندان تأکید میکنند که تعریف چاقی در حال تغییر است و امروزه فقط عدد BMI معیار کامل و دقیقی برای سنجش سلامت محسوب نمیشود، زیرا عواملی مانند توزیع چربی در بدن، توده عضلانی و تفاوتهای فردی نیز اهمیت دارند.
نتایج نشان داد افرادی که بین ۱۷ تا ۲۹ سالگی برای نخستین بار دچار چاقی شده بودند، در طول دوره پیگیری حدود ۷۰ درصد بیشتر از افرادی که تا ۶۰ سالگی چاق نشده بودند، در معرض خطر مرگ به هر علت قرار داشتند.
پژوهشگران تأکید میکنند که مطالعه ثابت نمیکند چاقی زودهنگام بهطور مستقیم علت مرگ افراد بوده است، زیرا عوامل دیگری نیز میتوانند دخیل باشند. بااینحال، ارتباط میان چاقی و بسیاری از بیماریهای مزمن پیشتر در پژوهشهای متعدد ثابت شده است.
تانیا استوکس، همهگیرشناس در دانشگاه لوند و از نویسندگان پژوهش، میگوید: «پایدارترین یافته ما این بود که افزایش وزن در سنین پایینتر با خطر بیشتر مرگ زودرس در آینده، در مقایسه با افرادی که کمتر وزن اضافه میکنند، ارتباط دارد.»
دانشمندان هشدار میدهند بدن افرادی که از جوانی دچار چاقی میشوند، سالهای بیشتری در معرض التهاب، اختلال متابولیکی و فشار ناشی از اضافهوزن قرار میگیرد
پژوهشگران میگویند چاقی در سنین پایینتر باعث میشود بدن مدت طولانیتری تحت فشار ناشی از اضافهوزن قرار بگیرد. این وضعیت فقط افزایش ذخیره چربی نیست، بلکه میتواند تغییرات متابولیکی و هورمونی ایجاد کند. بهویژه چربی شکمی با ایجاد التهاب مزمن طولانیمدت، بهتدریج به رگها، قلب و سایر اندامها آسیب میزند.
سلولهای چربی همچنین موادی شیمیایی به نام آدیپوسیتوکینها ترشح میکنند. این مواد میتوانند بر عملکرد انسولین، تنظیم قند خون، انعقاد خون و فعالیت سیستم ایمنی اثر بگذارند. قرارگرفتن طولانیمدت بدن در معرض این وضعیت میتواند خطر مقاومت به انسولین، دیابت نوع دو، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی را افزایش دهد.
پژوهشگران مرگومیر کلی و مرگ ناشی از بیماریهای مرتبط با چاقی، بهویژه بیماریهای قلبیعروقی، دیابت نوع دو و برخی سرطانها را بررسی کردند. بیشترین سهم در افزایش خطر مرگ مربوط به بیماریهای قلبی مانند سکته و حمله قلبی بود که احتمالاً به دلیل آسیب تدریجی اضافهوزن به رگها، افزایش فشار خون و بالا رفتن خطر لخته شدن خون رخ میدهد.
در برخی سرطانها نیز ارتباط با چاقی دیده شد، اما برای بعضی دیگر مانند سرطان مثانه در مردان یا سرطان معده در زنان رابطه مشخصی وجود نداشت. همچنین در زنان، خطر مرگ ناشی از سرطان تقریباً مستقل از زمان شروع چاقی بود که احتمال نقش پررنگتر تغییرات هورمونی، بهویژه در دوران یائسگی را مطرح میکند.
پژوهشگران در عین حال تأکید میکنند که نبود اطلاعات درباره رژیم غذایی، فعالیت بدنی و ترکیب بدن از محدودیتهای مطالعه است، هرچند حجم بالای دادهها و پیگیری طولانیمدت، نتایج را برای سلامت عمومی مهم میکند.
جمعبندی مطالعه این است که پیشگیری از چاقی باید از سنین پایین آغاز شود، زیرا هرچه مدت زندگی با اضافهوزن بیشتر باشد، خطر بیماریها و مرگ زودرس افزایش پیدا میکند.
پژوهش در ژورنال eClinicalMedicine منتشر شده است.