قصه باغ آلبالوی تئاتر شهر

عصر ایران ؛ علی نجومی- زن اشراف زاده روس و خانواده اش زیر بار سنگین قرض و بدهی در آستانه ورشکستگی هستند و باغ آلبالوی عزیزتر از جانشان در گروی بانک است و از قرار معلوم حراج باغ نزدیک است. این داستان نمایش نامه باغ آلبالوی آنتوان چخوف است روایتی تکان دهنده از زوال اشرافیت و پایان عمر یک خاندان . 

درخت ها در آستانه قطع شدن و مرگ قریب الوقوعشان نشانی از پایان عمر باغ است.

هفتم بهمن سال 1351 است و قرار است سالن اصلی تئاتر شهر افتتاح شود. آربی آوانسیان هنرمند ارزنده نمایش ایران زمین به همراه گروهش از کارگاه نمایش، باغ آلبالو را به روی صحنه می برند. 

داریوش فرهنگ، سوسن تسلیمی، مهدی هاشمی، فهیمه راستکار و پرویز پور حسینی ستارگان این نمایش بودند که جایگاه هر کدامشان در نمایش این مملکت بر جریده عالم ثبت است.

اما حکایت تئاتر شهر و ساختمانش و آن لوکیشن خاطره انگیز در چهارراه ولی عصر یعنی محل تقاطع خیابان های ولی عصر و انقلاب، عمری طولانی تر از این حرف ها دارد. در سال 1311 که حکومت رضاخان دیگر کم کم جای پای خود را سفت کرده بود به این مساله علاقه پیدا کرد که نماد های شهری مدرن را به تاسی از کشورهای خارجی به تهران وارد کند و از آن میان کافه ها جایگاه خاصی را به عنوان محلی برای قرار و مدارهای دوستانه داشت. اما کافه بلدیه آن قدر بزرگ و جادار بود که تهرونی ها خانوادگی به آن جا می رفتند. این کافه در 15 شهریور 1311 تاسیس شد و هزینه ساختش هم 100 هزار تومان شد. در این کافه میتینگ های سیاسیون هم برگزار می شد.

تا پیش از تاسیس کافه بلدیه 3 نقطه در تهران محبوبیت فراوانی برای تفریحات تهرونی ها داشت یکی محوطه باغ اتابک بود که دیگر سفارت روسیه بر روی آن دست گذاشته بود و آخر هفته ها درب آن به روی عموم باز می شد.

دیگری هم پارک امین الدوله که در محله فخرآباد بود که ترور شهید مرتضی مطهری هم در همان محل در سال 1358 رخ داد.

سومی هم پارک شهر بود که سال 1329 در منطقه سنگلج افتتاح شده بود.

کافه بلدیه دارای یک رستوران، یک استخر بزرگ، فضای باز بسیار وسیع و وسایل بازی برای کودکان بود. در سالن آن تئاتر نمایش داده می شد و ارکستری ایرانی داشت که ازجمله نوازندگان آن روح الله خالقی بود. همچنین محل پذیرایی از رجال سیاسی داخلی و خارجی بود. در ابتدای دهۀ ۱۳۲۰ش، دفتر حزب دموکرات احمد قوام (قوام السلطنه) در بخشی از بناهای آن بود. حمله دار و دسته دکتر مظفر بقایی به این کافه و دفتر حزب دموکرات قوام السلطنه از جالب ترین اتفاقات تاریخ معاصر ایران است.

کافه بلدیه

در ۱۳۳۵ شهرداری وقت تصمیم گرفت برای ایجاد هتلی مدرن و مجهز برای مسافران خارجی، در محل کافه بلدیه، ساختمانی مدرن با گنجایش ۴۰۰ اتاق بنا کند و به همین دلیل هم کافه را تخلیه کردند، اما کارشان متوقف ماند و در سال ۱۳۳۸، یعنی ۲ سال بعد نخست بنای کافه را برای تاسیس یک فروشگاه بزرگ در نظر گرفتند و در نهایت به انبار بزرگ سوپرمارکت و دفتر امور اداری اختصاص یافت. سرانجام اول آبان ۱۳۴۵ روزنامه اطلاعات اعلام کرد: «در محل کافه بلدیه سابق یک تئاتر مجهز ساخته خواهد شد.» همچنین با انحلال کافه بلدیه و ساخت بنای تئاتر شهر، در محل باغ روبه‌روی ساختمان کافه، پارکی ساخته شد که دوم تیر ۱۳۴۵ افتتاح شد.

خصوصیات معماری تئاتر شهر و سازنده آن 

این بنا به شکل استوانه‌ای به قطر ۳۴ متر و ارتفاع ۱۵ متر، بر روی صفه‌ای در گوشه پارک دانشجو تهران جای گرفته است.

کالبد بنا از نظر ساختاری صلب و سنگین طراحی شده و نورگیرها در ارتفاع بالایی قرار گرفته‌اند تا ارتباط بصری مستقیم بین فضای داخلی و محیط بیرونی محدود گردد. سالن نمایش خود استوانه‌ای درون استوانهٔ اصلی است که با آن به صورت غیر هم‌مرکز قرار گرفته است. فضای انتظار (سالن ورودی) به‌صورت حجمی «حادث‌شده» بین دو استوانهٔ داخلی و خارجی شکل گرفته که فاقد دید به بیرون و فضای پارک است.

مهم‌ترین عنصر بیرونی بنا، رواقی با ستون‌های کشیده با مقطع ستاره سه‌پر است که توسط تیرهای منحنی متقاطع، سقفی پیش‌آمده خلق کرده‌اند. این ستون‌ها یادآور رسمی بندی در معماری سنتی ایران هستند، اما در تفسیر طراح ساختمان، به‌جای جمع‌کردن سقف به سمت داخل، آن را به سمت بیرون طره می‌کنند. قوس‌های تیزه‌دار زیر سقف دور تا دور بنا را دربر گرفته و رأس آن‌ها از صفحهٔ پایهٔ بنا خارج شده است. با این‌حال، به دلیل صلبیت ذاتی کالبد استوانه‌ای، این ستون‌ها بیشتر به‌عنوان عناصر تزئینی الحاقی تلقی می‌شوند تا اعضای سازه‌ای واقعی.

علی سردار افخمی

علی سردار افخمی معمار صاحب نام که طراحی ساختمان جدید هرمی مجلس از آثار اوست طراح ساختمان تئاترشهر است.

این شاگرد اول مدرسه معماری بوزار در فرانسه و استاد سابق دانشگاه تهران که در پی اختلافاتش با هوشنگ سیحون (رییس وقت دانشکده معماری)  عطای تدریس را به لقایش بخشید.

از آن پس منحصرا به کار معماری در دفتر خود در تهران «شرکت مهندسان مشاور سردارافخمی» پرداخت.

او در طراحی این ساختمان از برج طغرل در شهر ری ایده گرفت که در نوع خود شاهکاری محسوب می شود چون پره های ساختمان برج طغرل شبیه عقربه های ساعت بوده و می‌توان از روی تابش آفتاب بر روی کنگره های آن زمان را تشخیص داد.

پیشنهاد افزایش ۳۰ تا ۱۰۰ درصدی مبلغ کالابرگ الکترونیکی

بیشتر بخوانید:

روایتی از یک زن در تئاترشهر

اجرای نمایش سوسمار حمید جبلی از 6 شهریور در تالار چهارسوی تئاترشهر

مشکل آب و گرما در تئاترشهر تهران

تماشاخانه

قدیمی‌ترین موجود زنده جهان در آمریکاست ؛ یک نفر این را به ترامپ بگوید!

عروس‌های سیاه‌پوش؛ دخترانی که خودشان را سیاه‌بخت کردند

فیلم های دیگر