نگاهی به یکی از رقبای «فروشنده» در اسکار/ تبعات جنگ پس از پایان جنگ

عصرایران؛ مازیار فکری ارشاد*- "سرزمین مین" (land of mine) به کارگردانی مارتین زاندولیت و محصول مشترک سینمای دانمارک و آلمان یکی از بحث انگیز ترین فیلم های سال گذشته به شمار می رود. فیلمی که به نمایندگی از سینمای دانمارک برای رقابت بر سر دریافت جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی زبان به اکادمی معرفی شده و در فهرست 5 فیلم نامزد این جایزه قرار گرفته است.

فیلم به دوره ای کمتر دیده شده در تاریخ جنگ جهانی دوم می پردازد. جنگ به پایان رسیده و آلمان شکست خورده باید سرزمین های اشغال شده را ترک کند. اما دو میلیون قطعه مین کاشته شده در زمین های ساحلی دانمارک ، نیروهای این کشور و متفقین را بر آن می دارد تا از اسرای جنگی آلمانی برای خنثی سازی این حجم عظیم مواد منفجره در زیر خاک استفاده کنند. نیروهایی اغلب بسیار جوان و آموزش ندیده که باید ماه ها پس از پایان جنگ ، در اسارت باقی بمانند تا اراضی دانمارک را از مین هایی که کاشته اند پاک سازی کنند. کاری دشوار و خطرناک که بی تردید جان بسیاری از این اسرا را خواهد گرفت.

سوی دیگر ماجرا یک درجه دار دانمارکی خشن است که کینه آلمانی های اشغالگر را به دل گرفته و از هرگونه خشونت و آزار اسرای نوجوانش ابا ندارد. او آنها را در بدترین شرایط وادار به خنثی کردن مین ها می کند و هرگونه تلاش اسرا برای نزدیک شدن به خود را ناموفق می گذارد. اما چالش اخلاقی نه چندان تازه فیلم اینجا شکل می گیرد و به مرکز درام قدرتمندی تبدیل می شود که تا مدت ها در خاطر تماشاگر فیلم باقی می ماند.

شرایط به تدریج تغییر می کند و با وخامت اوضاع روحی و جسمی اسرای کم سن و سال مامور خنثی سازی مین ، رگه هایی از خوی انسانی در درجه دار دانمارکی پدیدار می شود. او می کوشد از آشپزخانه متفقین و به رغم محدودیت هایی که برای اسرای آلمانی وضع شده ، برای آنان غذا بدزدد و کم کم به نوعی همدلی مسالمت آمیز به موازات سختگیری هایش با اسرا می رسد. مسیر این همدلی و همزیستی برخلاف کلیشه های مرسوم سینمای جهان به کُندی پیش می رود و در نهایت هم خلق و خوی درجه دار دانمارکی با اسیران آلمانی به معنای واقعی خوب نمی شود. اما با گذشت ماه ها از پایان جنگ او و اسرای زیردستش به نوعی به هم نزدیک شده و زیبایی روحیات بشری را به نمایش می گذارند.

فیلم اسرای جوان آلمانی را قربانی جنگ افروزی نسل های پیشین می داند و این روند قربانی شدن در عین بی گناهی و معصومیت را با طرافت به تصویر می کشد. کارگردانی زاندولیت با بهره گیری از تصاویر زیبا و کمپوزیسیون های جذاب از دورنمای سواحل دانمارک ، به نوعی فضاسازی آخرالزمانی نزدیک می شود که در ترکیب با موقعیت مرگبار اسرای خنثی کننده مین به یک فیلم جذاب و دیدنی منجر می شود. "سرزمین مین" را می توان در زمره فیلم های ضدجنگ قرار داد که می کوشند تباهی و سیاهی جنگ خانمانسوز جهانی دوم را ، بدون به تصویر کشیدن صحنه های جنگ و نبرد تن به تن میان نیروهای متخاصم به نمایش بگذارد.

فیلم در غیاب صحنه های جنگ و با نشان دادن وضعیت دشوار اسرایی که با مرگ دست و پنجه نرم می کنند ، تداوم تباهی های یک جنگ را پس از به پایان رسیدن به تصویر می کشد. اسرای آلمانی به شکل کلیشه ای و مرسوم در سینمای جهان در سمت تاریک ماجرا و در ردیف چهره های شریر سینمایی پرداخت می شوند. اما " سرزمین مین" می کوشد این کلیشه ذهنی را شکسته و وجهی انسانی و همدلی برانگیز از این اسرا به نمایش بگذارد. اسرایی که ناخواسته به ورطه بازی خطرناکی با مرگ کشیده شده اند. فاجعه آنجا رخ می دهد که به رغم پاکسازی کامل یک میدان بزرگ مین و دادن تلفات پرشمار ، نیروهای باقی مانده برخلاف وعده های متفقین آزاد نشده و برای پاکسازی به میادین مین دیگر اعزام می شوند. اما درجه دار دانمارکی که رنج ها و مرگ این نوجوانان کم تجربه را در میدان مین دیده ، از دستورات مافوق سرپیچی کرده و شرایط فرار اسرا به داخل خاک آلمان را فراهم می آورد.

"سرزمین مین" بی تردید از جمله بخت های اصلی دریافت جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی امسال خواهد بود.

* منتقد سینما و روزنامه نگار