دیدار پیشروی دونالد ترامپ و شی جینپینگ در پکن، قرار بود در ابتدا فقط یک نشست اقتصادی برای مدیریت جنگ تجاری دو قدرت بزرگ جهان باشد؛ اما حالا جنگ ایران، بحران تنگه هرمز و نگرانی از رکود جهانی، آن را به یکی از حساسترین دیدارهای سیاسی سال تبدیل کرده است.
به گزارش عصر ایران به نقل از گاردین، نشست سهروزهای که از ۱۳ تا ۱۵ مه برگزار میشود، در شرایطی انجام خواهد شد که واشنگتن و پکن همزمان رقیب، شریک اقتصادی و در برخی پروندهها نیازمند یکدیگر شدهاند.
ماجرای این دیدار از فوریه آغاز شد؛ زمانی که کاخ سفید اعلام کرد ترامپ برای گفتوگو با شی راهی چین خواهد شد تا درباره جنگ تجاری و تعرفههای سنگینی که دو کشور علیه هم اعمال کردهاند مذاکره کنند.
اما تنها چند روز بعد، حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران آغاز شد و همه چیز تغییر کرد. جنگی که نه فقط خاورمیانه، بلکه بازار انرژی، مسیر تجارت جهانی و اقتصاد چین را هم تحت تأثیر قرار داد. به همین دلیل نشست ترامپ و شی مدتی به تعویق افتاد و حالا با دستور کاری متفاوت برگزار میشود.
یکی از مهمترین نگرانیهای چین، وضعیت تنگه هرمز است. حدود نیمی از نفت وارداتی چین از این مسیر عبور میکند و هرگونه ناامنی در آن میتواند اقتصاد چین را با فشار جدی روبهرو کند.
هرچند پکن در سالهای اخیر تلاش کرده وابستگی خود به یک منبع انرژی را کاهش دهد و ذخایر استراتژیک بزرگی ایجاد کرده، اما خطر اصلی برای چین فقط کمبود انرژی نیست؛ بلکه احتمال رکود اقتصاد جهانی است. اقتصاد چین همچنان وابستگی سنگینی به صادرات دارد و کاهش قدرت خرید در جهان میتواند کارخانهها و بازارهای این کشور را تحت فشار قرار دهد.
در همین فضا، آمریکا حالا بیش از گذشته به نقش چین در پرونده ایران نیاز دارد. گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد پکن در مراحل قبلی مذاکرات آتشبس، ایران را به بازگشت به میز مذاکره تشویق کرده بود. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز اخیراً در پکن با وانگ یی دیدار کرده و چین رسماً خواستار توقف درگیریها شده است.
همزمان مقامهای آمریکایی، از جمله اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، آشکارا از چین خواستهاند برای باز شدن دوباره مسیر کشتیرانی در هرمز بر ایران فشار وارد کند.
همین مسئله، موقعیت متفاوتی برای ترامپ ایجاد کرده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند ترامپ معمولاً ترجیح میدهد در موضع فشار و مطالبه قرار داشته باشد، اما اینبار او برای حل یکی از بحرانهای مهم سیاست خارجی خود، به کمک چین نیاز دارد. موضوعی که میتواند دست پکن را در مذاکرات بازتر کند.
البته پرونده اصلی اختلاف دو کشور همچنان تجارت است. جنگ تعرفهای میان آمریکا و چین در سالهای اخیر به یکی از شدیدترین تنشهای اقتصادی جهان تبدیل شد. دولت ترامپ تعرفههایی تا سقف ۱۴۵ درصد علیه کالاهای چینی وضع کرد و چین هم با محدود کردن صادرات برخی مواد معدنی و فلزات کمیاب پاسخ داد.
با وجود این فشارها، چین در سال گذشته رکورد مازاد تجاری ۱.۲ تریلیون دلاری را ثبت کرد و آمریکا همچنان بزرگترین خریدار کالاهای چینی باقی ماند.
تحلیلگران انتظار ندارند این نشست به توافق بزرگ اقتصادی منجر شود. محتملترین سناریو، تمدید آتشبس تجاری قبلی و انتشار بیانیهای کلی درباره ادامه مذاکرات است. پکن بیشتر از هر چیز به دنبال ثبات و قابل پیشبینی بودن روابط اقتصادی است، چون شرکتهای چینی و سرمایهگذاران از فضای دائماً متغیر جنگ تعرفهای خسته شدهاند.
در کنار اقتصاد، تایوان احتمالاً حساسترین موضوع سیاسی دیدار خواهد بود. آمریکا سال گذشته بسته فروش تسلیحاتی ۱۱ میلیارد دلاری به تایوان را تصویب کرد؛ اقدامی که خشم پکن را به همراه داشت. چین، تایوان را بخشی از خاک خود میداند و هرگونه حمایت نظامی واشنگتن از این جزیره را دخالت مستقیم تلقی میکند.
در هفتههای اخیر نشانههایی دیده شده که دولت ترامپ برای جلوگیری از تنش پیش از نشست پکن، برخی اقدامات مربوط به این بسته تسلیحاتی را کند کرده است. همزمان پارلمان تایوان بودجه دفاعی جدیدی تصویب کرده که بخش بزرگی از آن صرف خرید تسلیحات آمریکایی خواهد شد.
با این حال، پکن احتمالاً فقط به دنبال توقف فروش سلاح نیست. چین میخواهد ادبیات سیاسی آمریکا درباره تایوان هم تغییر کند. اکنون واشنگتن میگوید «از استقلال تایوان حمایت نمیکند» اما پکن ترجیح میدهد آمریکا صریحتر اعلام کند که «با استقلال تایوان مخالف است». تغییری ظریف در ظاهر، اما بسیار مهم در سیاست بینالملل.
نکته جالب اینجاست که چین، دولت فعلی ترامپ را نسبت به بسیاری از دولتهای قبلی آمریکا نرمتر میبیند. ترامپ در ماههای اخیر برخی محدودیتهای فناوری علیه چین را کاهش داده، مواضع تندی درباره تایوان نگرفته و حتی گزارشهایی منتشر شده که او از پنتاگون خواسته اشاره مستقیم به چین بهعنوان تهدید اصلی آمریکا در برخی اسناد دفاعی کمتر شود.
نشست این هفته فقط یک دیدار دیپلماتیک عادی نیست. پکن میخواهد از نیاز آمریکا در بحران ایران برای گرفتن امتیاز در تجارت و تایوان استفاده کند و واشنگتن هم تلاش میکند بدون عقبنشینی آشکار، هم جنگ اقتصادی با چین را کنترل کند و هم از نفوذ پکن بر تهران بهره ببرد. همین تلاقی منافع و بحرانها، دیدار ترامپ و شی را به یکی از پیچیدهترین مذاکرات سال تبدیل کرده است؛ جایی که جنگ ایران، اقتصاد جهان و آینده روابط آمریکا و چین همزمان روی میز قرار میگیرند.